De innoverende boeren lossen het straks vast allemaal op (Column)

Op de nieuwssite NU.nl stond zondag een interview met een Brabantse pluimveeboer. De bedrijfsplannen van een boer zijn een zaak van landsbelang geworden, dus ik sloeg onmiddellijk aan het lezen.

De pluimveeboer vertelde 100 duizend kippen te houden en mogelijk een van de piekbelasters te zijn uit het advies van Johan Remkes. Op de vraag of de pluimveeboer zich zou willen laten uitkopen, antwoordde hij: ‘Als er echt een goed bod komt kan het interessant zijn.’ Na wat langer nadenken kwam hij daarop terug: ‘Ik wil dan toch weer kippen gaan houden en ik wil hier eigenlijk helemaal niet weg.’

Na bekendmaking van het beruchte stikstofkaartje was er veel sympathie voor de boeren vanwege het visieloze overheidsbeleid van de afgelopen jaren. De wisselende regelgeving, het wel of niet gedogen van normoverschrijdingen, het gegoochel met emissierechten; iedere ondernemer zou er knettergek van worden.

Een grootschalige boer heeft echter weinig gemeen met de gemiddelde ondernemer. Een gemiddelde ondernemer kan namelijk geen aanspraak maken op een uitkoopregeling waarbij 100 procent van de marktwaarde wordt vergoed. Een gemiddelde ondernemer heeft het nakijken als zijn of haar toekomstplannen in rook opgaan door veranderingen in de samenleving. Vraag het maar aan al die kleine boeren die kapot zijn geconcurreerd door de grootschalige boerenbedrijven van nu.

Vorige week heeft Plantise, een van de grootste plantenkwekers in Nederland, aangekondigd te moeten sluiten. Een trits aan prijsstijgingen, van loonkosten tot energieprijzen, is daar debet aan. Ongeveer vierhonderd mensen zullen hierdoor hun baan verliezen. Het verliezen van je baan of bedrijf is dusdanig ingrijpend dat de gevolgen van deze gebeurtenis weleens worden omschreven als een rouwproces. Ik heb gekeken op StatLine van het CBS hoeveel mensen dit overkomt, en daar zag ik in een tabel dat in 2020 18.200 mannen en vrouwen gedwongen zijn ontslagen. In datzelfde jaar zijn er 3.632 bedrijven ter ziele gegaan.

De aandacht voor de wanhoop van boeren is terecht. Het ís verschrikkelijk als je te horen krijgt dat je ander werk moet zoeken. In tegenstelling tot al die andere bedrijven en werknemers krijgen de boeren een uitkoopregeling uit de algemene middelen, een oplossing die we gezamenlijk dragen. We hebben het daarbij niet over een pleister waarmee je het slechts een paar maanden kunt uitzingen; bij piekbelasters gaat het om ondernemingen met een serieuze marktwaarde die vergoed moet worden.

De afgelopen maanden is de nadruk komen te liggen op stikstof. Maar het volgende hoofdpijndossier ligt al te wachten: onze waterhuishouding. Ook daarin spelen grote boerenbedrijven een rol. Overbemesting en gewasbeschermingsmiddelen leiden tot waterverontreiniging, terwijl het kunstmatig laag houden van het grondwaterpeil ten faveure van de landbouw droogte veroorzaakt.

En dan hebben we nog dat enge woord zoönose. Dat betreft niet enkel een exotische dierenmarkt in Wuhan, ook een kippenschuur met 100 duizend beesten levert risico’s op. Het vogelgriepvirus waart inmiddels het hele jaar rond, ondanks de strengste hygiënevoorschriften denkbaar en het preventief ruimen van miljoenen dieren. Het vogelgriepvirus is geëvolueerd tot een variant die zich verspreidt tussen verschillende vogelsoorten, en niemand die meer weet hoe het zich verder zal ontwikkelen.

Het op industriële schaal houden van productiemiddelen die toevallig een kloppend hart hebben, heeft een ontwrichtende impact op onze toekomst. Daarbij zijn we overgeleverd aan de goede wil van een beroepsgroep die kennelijk maar één enkele lotsbestemming ziet in haar bestaan. Gelukkig stellen grote, winstgevende bedrijven het algemeen welzijn vaak voorop, dus die innovatieve boeren gaan het vast rechtbreien allemaal. Zo niet, dan kunnen we altijd nog zeggen: ‘Maar we hadden wel veel export.’

De Volkskrant, Ibtihal Jadib, 10 oktober 2022